EMDR
Günlük yaşamda yaşanan travmatik olaylar, kişinin psikolojik ve duygusal dünyasında uzun süreli etkiler bırakabilir. Trafik kazası, doğal afet, kayıp, şiddet, istismar, ciddi hastalıklar veya kişinin kendisini tehdit altında hissettiği deneyimler sonrasında bazı anılar zihinde normal şekilde işlenemeyebilir. Bu durum; yoğun kaygı, korku, kabuslar, kaçınma davranışları ve travmatik olayın tekrar tekrar hatırlanması gibi çeşitli sorunlara yol açabilir.
Özellikle travmatik anıların ve bu anılara bağlı olumsuz düşüncelerin işlenmesine yardımcı olmayı amaçlayan psikoterapi yöntemlerinden biridir. EMDR, “Eye Movement Desensitization and Reprocessing” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme” olarak ifade edilir.
Bu yazıda EMDR terapisinin ne olduğu, nasıl uygulandığı, hangi durumlarda kullanılabildiği, seansların nasıl ilerlediği ve EMDR hakkında merak edilen sorular ele alınacaktır.
Nedir?
EMDR, travmatik veya kişinin üzerinde yoğun duygusal etki bırakan anıların yeniden işlenmesine yardımcı olmayı hedefleyen yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır.
Yöntemin temelinde, geçmişte yaşanan bir olayın bugün hâlâ yoğun bir stres veya rahatsızlık oluşturmasının nedenlerinin ele alınması bulunur. Travmatik bir deneyim sırasında kişinin yaşadığı korku, çaresizlik, suçluluk veya yoğun kaygı gibi duygular bazı durumlarda olayın anısıyla birlikte işlenmeden kalabilir.
Bu anılar daha sonra günlük yaşamda çeşitli tetikleyicilerle yeniden ortaya çıkabilir. Kişi olayın üzerinden uzun zaman geçmiş olmasına rağmen kendisini sanki olay yeniden yaşanıyormuş gibi hissedebilir.
EMDR terapisi sırasında danışanın travmatik anıyı hatırlaması sağlanırken terapist tarafından belirli çift yönlü uyarımlar kullanılabilir. Bunlar çoğunlukla göz hareketleri şeklinde uygulanmakla birlikte, danışanın ve terapistin tercihine göre işitsel veya dokunsal uyarımlar da kullanılabilir.
Amaç, danışanın yaşadığı deneyime ilişkin anı, düşünce, duygu ve bedensel tepkilerin daha sağlıklı şekilde işlenmesine yardımcı olmaktır.
Terapisi Nasıl Çalışır?
EMDR’nin çalışma mekanizmasıyla ilgili farklı açıklamalar bulunmakla birlikte, yöntemin temel yaklaşımı travmatik anıların yeniden işlenmesi üzerine kuruludur.
Normal koşullarda yaşanan deneyimler beynin bilgi işleme süreçleri aracılığıyla geçmişteki anılar arasında yerini alır. Ancak yoğun stres veya travma sırasında bu süreç sekteye uğrayabilir.
Örneğin bir kişi ciddi bir trafik kazası geçirdiyse, olayın görüntüsü, sesi, kokusu veya bedensel hisleri uzun süre sonra bile yoğun biçimde hatırlanabilir. Araba kullanmak, fren sesi duymak veya kazanın gerçekleştiği yere yaklaşmak kişide yoğun kaygı oluşturabilir.
EMDR sürecinde bu anıların danışanda oluşturduğu düşünceler, duygular ve bedensel tepkiler birlikte ele alınır. Terapistin yönlendirmesiyle gerçekleştirilen çift yönlü uyarımın, anının daha işlevsel şekilde işlenmesine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
EMDR Hangi Durumlarda Kullanılır?
En çok travma sonrası ortaya çıkan psikolojik belirtilerle ilişkilendirilse de farklı psikolojik sorunlarda da terapötik bir yaklaşım olarak kullanılabilir.
EMDR’nin kullanılabildiği durumlardan bazıları şunlardır:
- Travma sonrası stres belirtileri
- Trafik kazası veya iş kazası sonrası yaşanan psikolojik sorunlar
- Doğal afetlerin ardından oluşan travmatik tepkiler
- Çocukluk döneminde yaşanan travmatik deneyimler
- Şiddet veya istismar deneyimleri
- Ani kayıplar ve yas süreci
- Yoğun korku ve kaygı
- Fobiler
- Panik belirtileri
- Performans kaygısı
- Bazı özgüven sorunları
- Tekrarlayan olumsuz düşüncelerle ilişkili problemler
Bununla birlikte EMDR’nin her kişi veya her psikolojik sorun için aynı şekilde uygulanması söz konusu değildir. Terapistin değerlendirmesi sonucunda kişinin ihtiyaçlarına uygun bir terapi planı oluşturulur.
Terapisi Kimlere Uygulanır?
EMDR terapisi, psikolojik değerlendirme sonucunda uygun görülen yetişkinlere ve çocuklara uygulanabilir. Ancak terapi sürecinin içeriği kişinin yaşı, gelişimsel özellikleri, yaşadığı deneyimler ve mevcut psikolojik durumu dikkate alınarak düzenlenir.
Çocuklarda EMDR uygulanırken çocuğun yaşına ve iletişim biçimine uygun tekniklerden yararlanılabilir. Çocukların travmatik olayları yetişkinlerden farklı biçimlerde ifade edebileceği unutulmamalıdır.
EMDR’ye başlamadan önce kişinin mevcut durumu, terapi hedefleri ve güvenli bir terapi sürecine hazır olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Seansı Nasıl Yapılır?
EMDR terapisi genellikle belirli aşamalardan oluşan yapılandırılmış bir süreçtir. İlk görüşmelerde terapist danışanın öyküsünü ve mevcut şikâyetlerini değerlendirir.
Terapi sürecinin temel aşamaları genel olarak şu şekilde ele alınabilir:
1. Danışanın Değerlendirilmesi
İlk aşamada danışanın yaşadığı sorunlar, geçmiş deneyimleri, mevcut belirtileri ve terapi hedefleri değerlendirilir.
Terapist, danışanın hangi anılarının veya yaşantılarının bugün yaşadığı sorunlarla ilişkili olabileceğini anlamaya çalışır.
2. Hazırlık Aşaması
Danışanın terapi süreci hakkında bilgi sahibi olması ve kendisini güvende hissetmesi önemlidir.
Bu aşamada danışana terapi sırasında ortaya çıkabilecek duygu ve düşünceler hakkında bilgi verilebilir. Aynı zamanda yoğun stres yaşandığında kişinin kendisini sakinleştirmesine yardımcı olabilecek bazı yöntemler üzerinde çalışılabilir.
3. Hedef Anının Belirlenmesi
Terapi sırasında üzerinde çalışılacak belirli bir anı, düşünce veya durum seçilebilir.
Danışandan olayla ilgili görüntüyü, kendisi hakkındaki olumsuz düşünceyi, hissettiği duyguyu ve bedensel tepkilerini fark etmesi istenebilir.
4. Çift Yönlü Uyarım
En bilinen özelliklerinden biri çift yönlü uyarımdır.
Terapist, danışandan gözleriyle belirli bir yöndeki hareketi takip etmesini isteyebilir. Bunun yanında bazı durumlarda ses veya dokunma yoluyla çift yönlü uyarım kullanılabilir.
Bu sırada danışanın hedef anıyla bağlantılı düşünce ve duyguları gözlemlemesi sağlanır.
5. Yeniden İşleme
Terapi ilerledikçe danışanın travmatik anıya yönelik düşüncelerinde ve duygusal tepkilerinde değişiklikler meydana gelebilir.
Örneğin kişi geçmişte yaşadığı bir olay nedeniyle “Ben güçsüzüm” şeklinde bir düşünceye sahipken, terapi sürecinin ilerleyen aşamalarında “Artık güvendeyim” veya “Elimden geleni yaptım” gibi daha işlevsel bir değerlendirmeye ulaşabilir.
Bu değişim her danışanda aynı şekilde gerçekleşmez ve terapi süreci kişiye göre farklılık gösterebilir.
Kaç Seans Sürer?
“EMDR kaç seans sürer?” sorusunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur.
Terapi süresini kişinin yaşadığı travmanın niteliği, travmatik deneyimlerin sayısı, belirtilerin yoğunluğu, mevcut psikolojik durumu ve terapi hedefleri gibi birçok faktör etkileyebilir.
Bazı kişiler belirli bir olay üzerinde daha kısa sürede çalışabilirken, uzun süreli veya birden fazla travmatik deneyimin bulunduğu durumlarda terapi daha uzun sürebilir.
Bu nedenle EMDR için önceden kesin bir seans sayısı belirlemek yerine, kişinin terapi sürecindeki ilerlemesine göre değerlendirme yapılması daha doğru olacaktır.
Acı Veren Bir Terapi Midir?
Sırasında kişi üzerinde çalışılan anıyla bağlantılı bazı yoğun duygular yaşayabilir. Ancak terapinin amacı kişinin zorlayıcı deneyimlerle güvenli ve kontrollü bir ortamda çalışmasına yardımcı olmaktır.
Terapi sırasında korku, üzüntü, öfke veya kaygı gibi duyguların ortaya çıkması mümkündür. Bu nedenle EMDR uygulamasının, gerekli eğitim ve yetkinliğe sahip bir ruh sağlığı uzmanı tarafından gerçekleştirilmesi önemlidir.
Danışanın terapi süreci boyunca kendisini güvende hissetmesi ve terapistle iletişim içinde olması sürecin önemli bir parçasıdır.
Faydaları Nelerdir?
EMDR’nin temel hedeflerinden biri travmatik anıların neden olduğu yoğun psikolojik rahatsızlığı azaltmaya yardımcı olmaktır.
Terapi sürecinin ardından bazı kişilerde;
- Travmatik anıya yönelik yoğun duygusal tepkilerde azalma,
- Kabus ve rahatsız edici anıların azalması,
- Tetikleyicilere verilen tepkilerin hafiflemesi,
- Olumsuz düşüncelerin yeniden değerlendirilmesi,
- Kaygı düzeyinde azalma,
- Günlük yaşamda daha iyi işlevsellik
gibi değişiklikler görülebilir.
Bununla birlikte terapi sonuçları kişiden kişiye değişir. EMDR’nin etkili olup olmayacağı ve hangi hızda sonuç alınacağı bireysel değerlendirme ile ele alınmalıdır.
Travma Arasındaki İlişki
Travma sonrasında kişinin yalnızca yaşadığı olayı hatırlaması değil, olayla ilgili kendisi hakkında oluşturduğu anlam da önemlidir.
Örneğin bir kaza sonrasında kişi “Dünya güvenli bir yer değil” veya “Ben hiçbir zaman güvende değilim” şeklinde genelleyici düşünceler geliştirebilir.
EMDR sürecinde yalnızca olayın kendisi değil, olayın kişinin bugününü nasıl etkilediği de ele alınabilir.
Bu nedenle EMDR, travmatik deneyimin geçmişte kalmış bir olay olduğunu fark etmeye ve kişinin bugününü geçmişteki olaydan bağımsız olarak değerlendirebilmesine yardımcı olmayı amaçlayabilir.
Diğer Terapi Yöntemleri Arasındaki Fark Nedir?
EMDR, psikoterapide kullanılan yöntemlerden yalnızca biridir. Bilişsel davranışçı terapi, şema terapi, psikodinamik terapi ve farklı terapi yaklaşımları da kişinin yaşadığı psikolojik sorunların ele alınmasında kullanılabilir.
EMDR’nin önemli özelliklerinden biri, özellikle travmatik anıların işlenmesine odaklanan yapılandırılmış bir yaklaşım olmasıdır.
Hangi terapi yönteminin tercih edileceği kişinin ihtiyaçlarına, yaşadığı sorunlara ve terapistin klinik değerlendirmesine göre belirlenmelidir.
Terapiye Başlamadan Önce Nelere Dikkat Edilmelidir?
EMDR yaptırmayı düşünen kişilerin öncelikle terapiyi uygulayacak uzmanın eğitimini ve mesleki yetkinliğini araştırması önemlidir.
Terapi sürecinde kişisel ve travmatik deneyimler ele alınabileceğinden, danışanın kendisini rahat ve güvende hissettiği bir uzmanla çalışması önem taşır.
İlk görüşmede terapi yönteminin nasıl uygulanacağı, hedeflerin neler olduğu ve süreçte karşılaşılabilecek durumlar hakkında terapistle açık şekilde konuşulabilir.
Hakkında Sık Sorulan Sorular
EMDR nedir?
EMDR, özellikle travmatik veya rahatsız edici anıların yeniden işlenmesine yardımcı olmayı amaçlayan yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Açılımı “Eye Movement Desensitization and Reprocessing”dir.
Gerçekten işe yarar mı?
EMDR, özellikle travma sonrası stres belirtileri açısından araştırılmış ve klinik uygulamada kullanılan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bununla birlikte terapiye verilen yanıt kişiden kişiye değişebilir.
EMDR ile travma tamamen unutulur mu?
EMDR’nin amacı yaşanan olayı tamamen unutturmak değildir. Daha çok olayın oluşturduğu yoğun duygusal ve psikolojik tepkilerin işlenmesine ve kişinin anıyı daha farklı bir çerçevede değerlendirebilmesine yardımcı olmayı hedefler.
EMDR sırasında ne hissedilir?
Kişi terapi sırasında geçmişte yaşadığı olayla ilişkili duygu, düşünce, görüntü veya bedensel hisleri fark edebilir. Terapist süreci kontrollü şekilde yönlendirir.
Herkes için uygun mudur?
EMDR’nin uygunluğu kişinin mevcut psikolojik durumuna ve terapi ihtiyaçlarına göre değerlendirilmelidir. Bu nedenle terapiye başlamadan önce uzman değerlendirmesi önemlidir.
Sonuç: Travmatik Deneyimlerin İşlenmesine Nasıl Yardımcı Olabilir?
EMDR, özellikle travmatik deneyimlerin ve bu deneyimlerle bağlantılı yoğun duygusal tepkilerin ele alınmasında kullanılan yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir.
Geçmişte yaşanan bir olayın bugün hâlâ korku, kaygı, kaçınma, kabus veya yoğun stres oluşturması kişinin yaşam kalitesini etkileyebilir. EMDR terapisi, bu tür deneyimlerin güvenli bir terapi ortamında yeniden işlenmesine yardımcı olmayı amaçlar.
Bununla birlikte EMDR hakkında karar verirken internet üzerindeki genel bilgilerin kişisel değerlendirme yerine geçmediği unutulmamalıdır. Terapi ihtiyacı bulunan kişilerin, durumlarını değerlendirebilecek yetkin bir ruh sağlığı uzmanına başvurması en doğru yaklaşım olacaktır.
Daha fazla bilgi için Tıklayın !
Anasayfa için Tıklayın !